…czyli słowa, które uderzają w to, kim ktoś jest
Mowa nienawiści to jeden z najbardziej raniących sposobów używania języka. To nie są po prostu niemiłe komentarze ani impulsywne reakcje napisane w złości. Mowa nienawiści skupia się na atakowaniu całych grup ludzi z powodu cech, których nie mogą zmienić. Kogoś obraża się za pochodzenie, wygląd, wyznanie, orientację, niepełnosprawność, przekonania albo jakikolwiek element tożsamości, który czyni go innym. W świecie offline takie zachowania pojawiają się rzadziej, bo normy społeczne i kontakt twarzą w twarz działają jak hamulec. W Internecie ten hamulec często znika, dlatego mowa nienawiści rozprzestrzenia się szybciej i w bardziej agresywnych formach.
Największym problemem z mową nienawiści jest to, że uderza ona nie tylko w jedną osobę. Każdy taki komentarz wywołuje echo w świadomości wszystkich, których dotyczy. Gdy ktoś widzi obraźliwy wpis skierowany przeciwko grupie, do której należy, może poczuć strach, wstyd albo poczucie, że nie pasuje do społeczności, w której wcześniej czuł się bezpieczny. Mowa nienawiści nie atakuje zachowania, ale samą tożsamość człowieka. Właśnie dlatego bywa tak niszcząca.
W Internecie mowa nienawiści zyskuje dodatkową siłę, ponieważ nie wymaga odwagi twarzą w twarz. Ludzie potrafią napisać rzeczy, których nigdy nie odważyliby się powiedzieć na żywo. Ekran tworzy złudzenie, że słowa nie mają konsekwencji, a anonimowość sprawia, że granice przesuwają się coraz dalej. Badania pokazują, że kiedy użytkownicy widzą, że inni akceptują agresywny język, sami częściej po niego sięgają. Wystarczy kilka komentarzy, żeby agresja stała się normą, a osoby, które próbują ją zatrzymać, poczuły się odosobnione.
Ofiary mowy nienawiści często mówią o tym, że najbardziej boli je poczucie bezsilności. Nie da się zmienić tego, z czego ktoś próbuje kpić. Nie można udawać, że atak nie dotyczy tożsamości, bo właśnie ją ma zniszczyć. Mowa nienawiści prowadzi niekiedy do wycofania z życia online, unikania grup, rezygnacji z aktywności i utraty zaufania do ludzi. To forma przemocy, która potrafi zostawić głębokie rany, choć nie widać ich na pierwszy rzut oka.
Jednak mowa nienawiści nie musi być przyjęta jako coś, na co nie mamy wpływu. Każda reakcja, która pokazuje, że agresywny język jest nieakceptowalny, zmienia dynamikę rozmowy. Jedno zdanie wsparcia dla osoby atakowanej potrafi być jak światło zapalone w ciemnym pokoju. Przerywa spiralę przemocy i przypomina, że w sieci nadal obowiązują zasady, a każdy człowiek zasługuje na szacunek. Internet nie staje się bezpieczny sam z siebie. Staje się bezpieczny dzięki temu, jak z niego korzystamy.
Przypisy i wyjaśnienia
- W literaturze naukowej mowa nienawiści jest definiowana jako wypowiedzi atakujące jednostki lub grupy z powodu ich cech tożsamościowych, których nie można zmienić.
- Badania nad komunikacją internetową wskazują, że anonimowość i brak kontaktu bezpośredniego zwiększają skłonność do używania agresywnego języka.
- Mowa nienawiści jest uznawana za formę przemocy symbolicznej, która ma udokumentowane negatywne skutki psychologiczne i społeczne dla osób nią dotkniętych.
