…czyli kiedy winą obciąża się osobę, która została skrzywdzona

Victim blaming to sytuacja, w której ktoś obwinia osobę doświadczającą przemocy za to, co ją spotkało. Zamiast skupić się na tym, kto wyrządził krzywdę, ludzie zaczynają pytać dlaczego ofiara nie zachowała się inaczej, dlaczego coś powiedziała, dlaczego wrzuciła konkretne zdjęcie albo dlaczego w ogóle była w danej sytuacji. W świecie offline takie zachowania pojawiają się wtedy, gdy ktoś mówi, że sama sobie jest winna. W Internecie victim blaming jest jeszcze częstszy, bo łatwo komentować cudze życie bez pełnego kontekstu i bez ponoszenia konsekwencji.

Mechanizm ten działa na kilku poziomach. Po pierwsze ludzie lubią wierzyć, że świat jest sprawiedliwy. Psychologia nazywa to potrzebą kontroli. Jeśli komuś dzieje się coś złego, łatwiej uwierzyć, że zrobił coś nie tak, niż zaakceptować, że przemoc może dotknąć każdego. Po drugie część osób uważa, że komentowanie cudzego zachowania to zwykła opinia, a nie realne zrani­enie. Tymczasem victim blaming nie jest opinią. Jest formą krzywdzenia, która pogłębia cierpienie ofiary.

W sieci victim blaming pojawia się w komentarzach, na grupach, w wiadomościach prywatnych, a często nawet pod postami, które miały wywołać wsparcie. Ktoś napisze, że ofiara przesadza, że powinna była przewidzieć reakcję innych, że nie powinna była publikować zdjęcia albo że mogła zareagować inaczej. Takie słowa sprawiają, że osoba skrzywdzona zaczyna wątpić w siebie. Zamiast czuć solidarność, czuje oskarżenie. Zamiast wsparcia dostaje sugestię, że powinna się wstydzić.

Najbardziej bolesne w victim blaming jest to, że odwraca uwagę od sprawcy. Ludzie przestają mówić o tym, kto wyrządził krzywdę, a zaczynają analizować zachowanie osoby, która tę krzywdę przyjęła. W efekcie ofiara może czuć się osamotniona i niezrozumiana. Czasem nawet rezygnuje z szukania pomocy, bo boi się kolejnych osądów. Badania pokazują, że victim blaming obniża poczucie własnej wartości i zwiększa ryzyko wycofania społecznego, zwłaszcza u młodzieży.

Najważniejszym sposobem przeciwdziałania victim blaming jest prosta zasada. Odpowiedzialność za przemoc zawsze ponosi osoba, która ją stosuje. Nigdy osoba, która jej doświadczyła. Zamiast analizować wybory ofiary, można zapytać jak się czuje i w czym potrzebuje wsparcia. Można też napisać, że nikt nie zasługuje na przemoc, niezależnie od okoliczności. W sieci słowa mają ogromną moc. Mogą zranić, ale mogą też uleczyć. I to, którą stronę wybierzemy, zależy od nas.

Przypisy i wyjaśnienia

1. Victim blaming jest opisany w psychologii społecznej jako zjawisko polegające na obarczaniu ofiary odpowiedzialnością za krzywdę, której doznała.
2. Mechanizm ten jest związany z tzw. wiarą w sprawiedliwy świat, czyli przekonaniem, że ludzie dostają to, na co zasługują.
3. Victim blaming wzmacnia skutki przemocy i utrudnia proces odzyskiwania poczucia bezpieczeństwa, zwłaszcza w środowisku cyfrowym.